COP31'in İlk Üç Gününde Neler Oldu?

Antalya'da düzenlenen COP31'in ilk üç gününde küresel emisyonlara ilişkin yeni veriler, enerji dönüşümü, iklim finansmanı ve iklim değişikliğinin insan sağlığı üzerindeki etkileri öne çıktı. Konferansın üçüncü gününde başlayan liderler zirvesi ise ülkelerin iklim hedeflerini somut politikalara dönüştürme sorumluluğunu yeniden gündeme taşıdı.

Türkiye'nin ev sahipliği yaptığı Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Konferansı COP31, 9-20 Kasım 2026 tarihleri arasında Antalya'da düzenleniyor. Türkiye'nin konferans başkanlığını üstlendiği zirvede Avustralya, müzakerelerin yürütülmesinde görev alıyor.

İlk üç günün gelişmeleri, iklim mücadelesinin yalnızca yeni hedefler açıklamakla sınırlı olmadığını gösteriyor. Küresel emisyonların azaltılması, enerji sistemlerinin dönüşümü, iklim risklerine uyum ve gelişmekte olan ülkelerin finansmana erişimi, müzakerelerin temel başlıkları arasında yer alıyor.

Küresel emisyonlarda sınırlı düşüş beklentisi

Global Carbon Project'in 10 Kasım'da yayımladığı Global Carbon Budget 2026 raporu, araştırmacıları fosil yakıtlardan ve çimento üretiminden kaynaklanan karbondioksit emisyonlarının 2026'da yüzde 0,4 azalarak 38,2 milyar tona gerilemesini beklemeye yöneltmiştir. Güneş ve rüzgâr enerjisindeki büyüme emisyon artışını sınırlandıran önemli etkenler arasında yer alırken, İran'daki çatışmanın enerji arzı ve fiyatları üzerindeki etkileri fosil yakıt tüketiminde kısa vadeli değişimlere yol açmaktadır.

Ancak araştırma, önemli bir ayrımı ortaya koymaktadır. Ormansızlaşma ve diğer arazi kullanım değişikliklerinden kaynaklanan emisyonlar da hesaba katıldığında, toplam küresel karbondioksit salımının 2026'da yaklaşık 43,3 milyar tona ulaşması beklenmektedir; bu miktar 2025 için hesaplanan 42,8 milyar tonun üzerindedir. Dolayısıyla fosil yakıt kaynaklı emisyonlardaki sınırlı düşüş, toplam emisyonların da azaldığı anlamına gelmemektedir. Araştırmacılar, temiz enerji teknolojilerindeki ilerlemeye rağmen emisyonlarda kalıcı bir düşüş sağlamak için dönüşümün hızlanması gerektiğini vurgulamaktadır.

İklim finansmanı: Yeni araçlar, devam eden anlaşmazlıklar

COP31'in ilk günlerinde iklim finansmanı, ülkeler arasındaki en önemli müzakere başlıklarından biri haline gelmiştir. Brezilya'da düzenlenen COP30'da oluşturulan iki yıllık İklim Finansmanı Çalışma Programı'nın COP31'de bağımsız bir gündem maddesi olarak ele alınması konusunda ülkeler uzlaşı sağlamıştır. Bu karar, gelişmiş ülkelerin Paris Anlaşması kapsamındaki finansman yükümlülüklerinin uygulanmasını ayrı başlık altında değerlendirileceğini göstermektedir.

Gelişmekte olan ülkeler açısından finansmanın miktarı kadar erişilebilirliği, öngörülebilirliği ve hangi koşullarla sağlandığı da kritik önem taşımaktadır. Avrupa Birliği, çalışma programının kapsamının önceden belirlendiğini savunarak yeni gündem düzenlemesine itiraz ederken, Hindistan ve diğer gelişmekte olan ülkeler finansman yükümlülüklerinin ayrı bir başlık altında değerlendirilmesini desteklemiştir.

Uyum finansmanı konusunda ise daha keskin anlaşmazlıklar yaşanmıştır. Afrika ülkeleri, iklim değişikliğine uyum için sağlanan finansmanın üç katına çıkarılmasını önermiştir. Gelişmekte olan ülkeler bu önerinin bağımsız bir gündem maddesi olarak ele alınması konusunda uzlaşı talep etmiştir; ancak müzakereler sonucunda bu konuda ülkeler arasında bir görüş birliği sağlanamamıştır. Uyum finansmanı görüşmeleri diğer müzakere süreçlerinde devam etse de, ilk üç günün sonunda yeni ve bağlayıcı bir iklim finansmanı uzlaşması oluşturulamamıştır.

Finansman açığının büyüklüğü bu tartışmaların neden bu kadar önemli olduğunu göstermektedir. Birleşmiş Milletler Çevre Programı'nın değerlendirmelerine göre gelişmekte olan ülkelerin iklim değişikliğine uyum için yıllık finansman ihtiyacı yüz milyarlarca dolara ulaşırken, uluslararası kamu kaynaklarından sağlanan finansman bu ihtiyaçların oldukça altında kalmaktadır. Temel sorun, mevcut finansman taahhütlerinin nasıl uygulanacağı, bağlayıcılık derecesi ve ihtiyaç duyulan kaynakların hangi koşullarla ülkelere ulaştırılacağı hakkındaki belirsizliktir.

Elektrifikasyon tartışması: Elektriğin kaynağı neden önemli?

COP31'in ilk günlerinde enerji dönüşümü tartışmaları, Türkiye'nin gündeme taşıdığı elektrifikasyon hedefi etrafında yoğunlaşmıştır. Öneri, elektriğin küresel nihai enerji tüketimindeki payının 2035 yılına kadar yüzde 35'e çıkarılmasını amaçlamaktadır. Elektrifikasyon, ulaşım, ısınma ve sanayi gibi alanlarda fosil yakıtların doğrudan kullanımı yerine elektrikli teknolojilerin yaygınlaşmasını ifade ederken, elektrikli araçlar ve ısı pompaları bu dönüşümün örnekleri arasında yer almaktadır.

Ancak elektrik kullanımının artması, tek başına emisyonların azalacağını garanti etmemektedir; elektriğin hangi kaynaklardan üretildiği belirleyicidir. Bazı ülkeler elektrifikasyon hedefinin temiz enerji kaynaklarıyla açık biçimde ilişkilendirilmesini savunurken, elektrik üretiminde kömür ve doğal gazın ağırlığını koruması bu dönüşümün sağlayabileceği emisyon azaltımını sınırlamaktadır. Bu nedenle güneş ve rüzgâr enerjisinin yaygınlaşmasının yanı sıra enerji verimliliğinin artırılması, depolama teknolojilerinin geliştirilmesi ve elektrik şebekelerinin güçlendirilmesi de önem taşımaktadır. COP31'deki tartışma, enerji politikaları açısından temel bir soruyu gündeme getirmektedir: Elektrik kullanımını artırırken elektrik üretiminden kaynaklanan emisyonları nasıl azaltabiliriz?

Sağlık ve iklim: Antalya Sağlık Dayanıklılığı Girişimi başladı

Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ), COP31'in 9 Kasım'daki Sağlık Günü kapsamında Antalya Sağlık Dayanıklılığı Girişimi'nin (AIR) başlatıldığını duyurmuştur. COP31 Başkanlığı'nın DSÖ desteğiyle geliştirdiği girişim, ülkelerin iklim değişikliğinin sağlık üzerindeki etkilerine karşı hazırlıklarını güçlendirmeyi amaçlamaktadır.

Aşırı sıcaklar, seller, kuraklık ve hava kirliliği, insanların günlük yaşamını ve sağlık hizmetlerine erişimini etkilemektedir; özellikle aşırı hava olayları sırasında hastanelerin hizmet vermeye devam etmesi, güvenli suya erişimin korunması ve erken uyarı sistemlerinin etkin biçimde çalışması önem taşımaktadır. Antalya girişimi, bilimsel verilerin ve ülkelerin deneyimlerinin somut sağlık politikalarına dönüştürülmesini hedeflerken sağlık sistemlerinin iklim risklerine karşı dayanıklılığının artırılması da girişimin öncelikleri arasında yer almaktadır.

DSÖ'nün COP31 kapsamında paylaştığı verilere göre dünya genelinde yaklaşık 3,5 milyar insan, iklim değişikliğine karşı yüksek derecede kırılgan koşullarda yaşamaktadır. Bu veri, iklim değişikliğine uyum çalışmalarının yalnızca çevre politikalarıyla sınırlı kalamayacağını göstermektedir; sağlık altyapısına yapılacak yatırımlar, erken uyarı sistemleri ve iklim risklerine yönelik hazırlıklar, insan sağlığının korunması açısından giderek daha fazla önem taşımaktadır.

WMO: Son 12 yıl kayıtlardaki en sıcak yıllar

Dünya Meteoroloji Örgütü (WMO), COP31'in açılışında yayımladığı State of the Climate Update 2026 raporuyla küresel sıcaklık artışına dikkat çekmişdir. Rapora göre 2015-2026 dönemi ölçümlerin başladığı tarihten bu yana en sıcak 12 yılı oluştururken, WMO 2026'nın da kayıtlardaki en sıcak dört yıldan biri olmasını beklemektedir. Ocak-eylül döneminde küresel ortalama sıcaklık, sanayi öncesi seviyelerin yaklaşık 1,47 derece üzerinde gerçekleşmiştir.

Örgüt ayrıca okyanuslarda biriken ısının artmaya devam ettiğini ve küresel deniz seviyesinin rekor düzeye ulaştığını belirtirken, WMO Genel Sekreteri Celeste Saulo 9 Kasım'daki açıklamasında El Niño koşullarının 2027'de de küresel sıcaklıkları etkileyebileceğine dikkat çekmiştir. Aşırı sıcaklıklar, yoğun yağışlar ve kuraklık gibi olaylar iklim değişikliğine uyum çalışmalarının önemini artırmaktadır.

WMO'nun paylaştığı bir başka veriye göre erken uyarı sistemlerinde ilerleme kaydedilmektedir. Birden fazla tehlikeyi kapsayan erken uyarı sistemlerine sahip olduğunu bildiren ülke sayısı 2015'te 56 iken 2025'te 136'ya yükselmiştir; bu gelişme iklim risklerine karşı hazırlık kapasitesinin artırılabileceğini göstermekte ancak sistemlerin etkinliği, gözlem altyapısına ve gerekli finansmanın sağlanmasına bağlı kalmaktadır.

Overshoot ve uyum: 1,5 derece hedefi neden tartışılıyor?

COP31, küresel sıcaklık artışının 1,5 dereceyle sınırlandırılması hedefine ilişkin tartışmaların yoğunlaştığı bir dönemde düzenlenmektedir. Paris Anlaşması, küresel ortalama sıcaklık artışını sanayi öncesi seviyelere göre 2 derecenin oldukça altında tutmayı ve artışı 1,5 dereceyle sınırlandırmak için çaba göstermeyi amaçlamaktadır; ancak son yıllarda kaydedilen yüksek sıcaklıklar, bu hedefe ulaşmanın giderek zorlaştığını göstermektedir.

İklim biliminde kullanılan overshoot kavramı, küresel sıcaklık artışının belirli bir sınırı geçici olarak aşmasını ve daha sonra yeniden bu sınırın altına indirilmesini ifade etmektedir. Tek bir yılın ortalama sıcaklığının 1,5 dereceyi aşması Paris Anlaşması'nın uzun vadeli sıcaklık hedefinin kesin olarak aşıldığı anlamına gelmese de, sıcaklık artışının sınırı ne ölçüde ve ne kadar süreyle aştığı iklim değişikliğinin etkileri açısından önem taşımaktadır. Aşımın büyüklüğü ve süresi arttıkça bazı çevresel zararların kalıcı hale gelme riski de yükselirken, bu nedenle emisyon azaltımı ile iklim değişikliğine uyum çalışmalarının birlikte ilerlemesi gerekmektedir.

Erken uyarı sistemleri, su yönetimi, tarımsal dayanıklılık ve iklim risklerine uygun altyapı yatırımları uyum çalışmalarının başlıca örnekleri arasında yer almaktadır. İklim değişikliğinin yol açtığı kayıp ve zararların nasıl finanse edileceği de bu tartışmaların önemli bir parçasını oluşturmaktadır.

Fosil yakıtlardan çıkış: Brezilya'nın yol haritası

COP31'de fosil yakıtlardan uzaklaşmaya yönelik politika önerileri gündeme gelmiştir. Brezilya, ülkelerin kömür, petrol ve doğal gaz kullanımını azaltarak yenilenebilir enerjiye geçişini desteklemeyi amaçlayan bir yol haritası önermiştir. Yeni fosil yakıt altyapısının sınırlandırılması ve fosil yakıt sübvansiyonlarının azaltılması tartışılan politika araçları arasında yer alırken, Brezilya ormansızlaşmanın önlenmesi ve gelişmekte olan ülkelere iklim finansmanı sağlanması konularının uluslararası iş birliği içinde ele alınmasını savunmaktadır.

Ancak bu öneriler henüz COP31'e katılan ülkelerin üzerinde uzlaştığı bağlayıcı kararlar değildir. Brezilya'nın yaklaşımı enerji dönüşümünü hızlandırmak için hangi politika araçlarının kullanılabileceğine ilişkin tartışmalara katkı sağlarken, önerilerin etkisi ülkelerin bunları ne ölçüde somut politikalara dönüştüreceğine bağlı olmaktadır.

Üçüncü gün: Dünya liderleri Antalya'da bir araya geldi

COP31'in üçüncü günü olan 11 Kasım'da Dünya Liderleri İklim Eylemi Zirvesi başlamıştır. 11-12 Kasım tarihlerinde düzenlenen zirve, devlet ve hükümet başkanlarının iklim değişikliğiyle mücadeleye ilişkin ulusal önceliklerini ve uluslararası iş birliği çağrılarını paylaşmasına olanak sağlamaktadır.

Birleşmiş Milletler Genel Sekreteri António Guterres açılış konuşmasında iklim değişikliğiyle mücadelenin hızlandırılması gerektiğini vurgulamış, fosil yakıtlardan uzaklaşma ve gelişmekte olan ülkelerin iklim finansmanına erişimi konuşmasında öne çıkan başlıklar arasında yer almıştır. Brezilya Devlet Başkanı Luiz Inácio Lula da Silva savaşlar ve ticari anlaşmazlıkların iklim değişikliğini uluslararası gündemde geri plana ittiğine dikkat çekerken, Türkiye Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan iklim değişikliğiyle mücadelede uluslararası dayanışmanın önemini vurgulamıştır.

Liderlerin açıklamalarında ortak bir konu öne çıkmıştır: Ülkelerin iklim hedeflerini uygulamaya dönüştürmesi için daha güçlü iş birliği gereklidir. Ancak liderler zirvesindeki siyasi açıklamalar, müzakerelerde kabul edilmiş yeni ve bağlayıcı kararlarla aynı anlama gelmemektedir; zirvenin ikinci gününde yapılacak görüşmeler ve COP31'in ilerleyen oturumları bu çağrıların hangi somut adımlara dönüşeceğini gösterecektir.

İklim eyleminde ekonomik faydalar da gündemde

11 Kasım'daki liderler zirvesinde iklim politikalarının ekonomik etkileri de tartışılmıştır. Reuters'ın aynı gün yayımladığı habere göre bazı liderler temiz enerji yatırımlarının yalnızca emisyon azaltımı açısından değil, ekonomik dayanıklılık ve enerji maliyetleri bakımından da değerlendirilmesi gerektiğini savunmuştur. Enerji fiyatlarındaki dalgalanmalar ve uluslararası ticarette yaşanan gerilimler, ülkelerin enerji güvenliği konusuna daha fazla önem vermesine neden olurken, bu çerçevede yenilenebilir enerji yatırımları, enerji verimliliği ve elektrifikasyon politikaları fosil yakıtlara bağımlılığın azaltılmasıyla birlikte ele alınmaktadır.

Ancak bu dönüşümün ekonomik ve çevresel faydaları, ülkelerin enerji altyapısına, finansmana erişimine ve uygulayacağı politikalara bağlı kalmaktadır.

Sıfır atık: 11 Kasım'ın tematik gündemi

COP31'in üçüncü gününde sıfır atık konusu konferansın tematik gündeminde yer almıştır. Türkiye'nin COP31 eylem gündemi, atık oluşumundaki artışın 2035 yılına kadar yüzde 50 azaltılmasını hedeflemektedir. Atıkların azaltılması, kaynakların daha verimli kullanılması ve döngüsel ekonomi uygulamalarının yaygınlaştırılması bu yaklaşımın temel unsurları arasında bulunmaktadır.

Ancak söz konusu hedef, gerçekleşmiş bir azaltımı veya bütün ülkelerin kabul ettiği bağlayıcı bir kararı ifade etmemektedir; sıfır atık gündemi iklim politikalarının yalnızca enerji üretimiyle sınırlı olmadığını gösterirken, üretim ve tüketim süreçlerinde kaynak kullanımının azaltılması da sera gazı emisyonlarının sınırlandırılmasına katkı sağlayabilecek alanlar arasında yer almaktadır.

İlk üç günün ardından temel soru

COP31'in ilk üç günü, bilimsel verilerin ortaya koyduğu iklim riskleri ile ülkelerin politika tercihleri arasındaki ilişkiyi yeniden gündeme taşımıştır. Global Carbon Project'in emisyon tahminleri ve WMO'nun sıcaklık verileri küresel ısınmanın devam ettiğini gösterirken, elektrifikasyon tartışmaları enerji dönüşümünde temiz elektrik kaynaklarının önemini ortaya koymakta ve Antalya Sağlık Dayanıklılığı Girişimi iklim değişikliğine uyumun insan sağlığı açısından taşıdığı değere dikkat çekmektedir.

İklim finansmanında iki yıllık çalışma programının ayrı bir gündem maddesi olarak kabul edilmesi müzakerelerin ilerlemesi açısından önemli bir adım olurken, uyum finansmanının üç katına çıkarılmasına yönelik ayrı bir gündem maddesinde uzlaşı sağlanamaması ülkeler arasındaki görüş ayrılıklarının sürdüğünü göstermektedir. Üçüncü gün başlayan liderler zirvesi ise iklim politikalarının uygulanması, finansman ve uluslararası iş birliği konularını yeniden siyasi gündemin merkezine taşımıştır.

COP31'in ilerleyen günlerinde belirleyici olan, bu tartışmaların ne ölçüde somut taahhütlere ve ortak kararlara dönüşeceği olacaktır. İlk üç günün ardından temel soru şu: Ülkeler, iklim hedeflerini uygulamaya geçirmek için gerekli finansman ve politika araçları üzerinde uzlaşabilecek mi?

Görsel Kaynak: Anadolu Ajansı

Kaynaklar

Global Carbon Project, Global Carbon Budget 2026, 10 Kasım 2026.

Dünya Meteoroloji Örgütü (WMO), State of the Climate Update 2026, 9 Kasım 2026.

Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ), COP31 Sağlık Günü açıklamaları, 6 ve 9 Kasım 2026.

BM İklim Değişikliği Sekretaryası (UNFCCC), COP31 resmî programı ve 11 Kasım güncellemeleri, 2026.

Carbon Brief, COP31 gündem ve müzakere değerlendirmeleri, 9-11 Kasım 2026.

Down To Earth, COP31 iklim finansmanı çalışma programı ve uyum finansmanı görüşmeleri, 10 Kasım 2026.

Reuters, COP31 liderler zirvesi ve enerji dönüşümü haberleri, 11 Kasım 2026.

Geneva Environment Network, COP31 eylem gündemi ve tematik günler, 9 Kasım 2026.