Türlerin umut veren dönüş hikâyeleri

• Biyoçeşitlilik krizi devam ederken, 2025’te bazı türler hayata tutundu. Cape akbabasından yeşil kaplumbağaya umut veren 5 geri dönüş hikâyesi.

  Biyoçeşitlilik kaybı dünyanın birçok köşesinde endişe verici bir hızla devam ederken, doğa bize her yıl umut veren geri dönüşler de gösteriyor. 2025’te bilim insanları ve koruma uzmanları, neslinin eşiğinde olan hayvan türlerinin sayıca yeniden artışa geçtiğini bildirdi. Bu başarı hikâyeleri, uzun süreli koruma çalışmaları ve yerel toplulukların çabalarının somut sonuçlar verdiğini gösteriyor. Aşağıda dünya genelinde dikkat çeken beş türün geri dönüş hikâyesini bulacaksınız.
  
  Cape Akbabası: On yılların çabası meyvesini verdi
  Güney Afrika’nın en büyük akbaba türü Cape akbabası (Gyps coprotheres), uzun süre ‘tehlike altında’ olarak sınıflandırılmıştı. Ancak kapsamlı koruma programları, güçlendirilmiş yaşam alanı çalışmaları ve elektrik hatlarında güvenlik önlemleri sayesinde durumu iyileşti. Artan birey sayısı sonucunda Uluslararası Doğayı Koruma Birliği (IUCN) Kırmızı Liste statüsü ‘tehlikede’den ‘kırılgan’a yükseltildi. Bu başarı, yarım asrı aşkın çabanın ürünü olarak kabul ediliyor.
  
  Yeşil deniz kaplumbağası: Okyanuslarda yeni bir nefes
  Yeşil deniz kaplumbağaları (Chelonia mydas), tarih boyunca aşırı avlanma ve yaşam alanı kaybı nedeniyle zor günler geçirdi. 2025’te tür, IUCN listesinde ‘tehlikede’ statüsünden ‘en az endişe verici’ kategorisine yükseltildi. Bu olumlu gelişme, uluslararası ticaretin yasaklanması, yuvalama sahalarının korunması ve balıkçı ağlarından kaçınmayı sağlayan kaplumbağa çıkış cihazlarının (turtle excluder devices) yaygınlaştırılması sayesinde mümkün oldu.
  
  Campbell’ın Cam Salyangozu: Yok sanılan tür geri döndü
  Bir zamanlar yok olmuş sanılan Campbell’ın Cam Salyangozu (Advena campbelli), beklenmedik bir şekilde Norfolks Adası’nda yeniden keşfedildi. Bu küçük kabuklu için Sydney’deki Taronga Zoo tarafından başlatılan yetiştirme programı sonuç verdi: 2021’den bu yana 800’den fazla birey büyütüldü ve 340’ı işaretlenerek Norfolk Island Ulusal Parkı’na salıverildi. İzleme çalışmaları, salyangozların çoğalmaya devam ettiğini gösteriyor. Bu da, türün tamamen kaybolmaktan döndüğünün kanıtı.
  
  Bali İspinozu: Yerel koruma gelenekleri fark yarattı
  Bali İspinozu (Leucopsar rothschildi), geçmişte vahşi doğada yalnızca altı bireyle temsil ediliyordu; yoğun avcılık ve habitat kaybı nedeniyle nüfus dramatik şekilde azalmıştı. Ancak Endonezya’daki Nusa Penida Adası’nda yerel toplumun benimsediği geleneksel koruma yasaları, koruma projeleri ve esaret altı üretim programları sayesinde tür yeniden çoğalmaya başladı. 2006’da başlayan süreçte adadaki nüfus yüzün üzerine çıktı ve Bali Barat Ulusal Parkı’nda da yüzlerce bireyin yaşadığı kaydedildi.
  
  Sibirya Turnası: Göç yolları korundu, nüfus arttı
  Sibirya Turnası (Leucogeranus leucogeranus), kritik tehlike altındaki göçmen kuşlar arasında yer alıyordu. Ancak Rusya ile Çin arasındaki göç yollarında kritik konaklama alanlarının korunması yönündeki çalışmalar, türün son on yılda nüfusunda yaklaşık yüzde 50 oranında artışa yol açtı. Bu, uzun göç rotası boyunca stratejik yaşam alanlarının korunmasının ne kadar etkili olduğunu gösteren önemli bir örnek.
  
  Doğanın dirilişinden ne öğreniyoruz?
  Bu beş örnek, koruma çabalarının işe yaradığını güçlü bir şekilde ortaya koyuyor. Uzun vadeli taahhütler, yerel destek, yasal korumalar ve bilimsel veriye dayalı müdahaleler, türlerin yok olma sürecini tersine çevirebiliyor. Bu başarılar yalnızca nadir başarı hikâyeleri değil; doğru stratejilerle doğanın toparlanma kapasitesinin ne kadar güçlü olduğunu gösteren örnekler. Bizler de birey, topluluk ve küresel toplum olarak bu tür başarıların artması için üzerimize düşeni yapabiliriz.
  
  Kaynakça:
  Mongabay, Road to recovery: Five stories of species staging a comeback (Shreya Dasgupta, 31 Aralık 2025)
  IUCN Kırmızı Liste verileri
  Taronga Zoo ve yerel koruma organizasyonlarının raporları