Ekosistemi korumak için alınan önlemler yeterli mi?

• Altyapı projeleri ekosisteme zarar veriyor. Önlemler alarak ekosistemi korumak mümkün.

  Altyapı projeleri modern hayatın vazgeçilmez parçası. Yollar, köprüler, binalar inşa ediliyor. Ancak bu yapılar vahşi yaşamı doğrudan etkiliyor: Göç yollarını kesiyor, yaşam alanlarını parçalıyor, türleri tehlikeye atıyor.
  Son yıllarda bazı projeler farklı bir yaklaşım benimsiyor. Ekosistemi korumak için özel önlemler alınıyor. Geyikler için köprüler inşa ediliyor, yunusların geçişi için inşaat duruyor, caretta caretta yavrularının denize ulaşması için sahil aydınlatması değiştiriliyor.
  Bu uygulamalar ekosistemin korunmasının teknik olarak mümkün olduğunu gösteriyor.
  
  Vahşi yaşam üst geçitleri
  Karayolları vahşi yaşam için bariyer oluşturuyor. Hayvanlar göç rotalarına erişemiyor, besin kaynaklarına ulaşamıyor, üreme alanlarından kopuyor. Araçlarla çarpışma riski de can kaybına yol açıyor.
  Vahşi yaşam geçitleri bu soruna çözüm sunuyor. Yolların üzerinden köprüler, altından tüneller inşa ediliyor. Hayvanlar güvenli şekilde geçiş yapabiliyor.
  Hollanda bu konuda dünya lideri. Yaklaşık 3.000 vahşi yaşam geçidi var. Bunların 600'ünden fazlası ecoduct (yeşil köprü) türünde. Zanderij Crailoo Doğa Köprüsü 800 metre uzunluğuyla dünyanın en uzunu.
  Kanada'da Banff Ulusal Parkı'nda 44 yapı (6 üst geçit, 38 alt geçit) inşa edildi. 1996'dan bu yana 250.000'den fazla vahşi yaşam geçişi kaydedildi. Vahşi yaşam-araç çarpışmaları yüzde 80 azaldı. Geyik ve sığın için bu oran yüzde 96.
  ABD 2021'de vahşi yaşam geçitleri için 350 milyon dolar fon ayırdı. 2026'da Los Angeles'ta açılacak Wallis Annenberg Liberty Canyon geçidi, US 101'in 10 şeridini kaplayacak. 2025'te Colorado'da açılan I-25 üst geçidi 60 metre genişliğinde, 64 metre uzunluğunda.
  Avustralya'da sincaplar için özel direkler var. Uçan keseliler yolun bir tarafından diğer tarafına bu direkleri kullanarak atlıyor. Christmas Adası'nda yengeçler için özel köprüler inşa edildi.
  Bu yapılar pahalı. Ancak etkileri somut. Habitat parçalanması azalıyor, tür çeşitliliği korunuyor, araç kazaları düşüyor.
  
  Caretta Caretta’lar için kırmızı LED
  Işık kirliliği vahşi yaşam için görünmez bir tehdit. Özellikle deniz kaplumbağası yavruları için kritik.
  Caretta caretta yavruları yumurtadan çıktıktan sonra doğal olarak en parlak ışığa yönelir. Doğal koşullarda bu ışık denizden yansıyan ay ışığı. Ancak sahil aydınlatması varsa yavrular deniz yerine şehir ışıklarına doğru yönelir. Bu da ölüm demek.
  Antalya'nın Manavgat ilçesinde bu soruna çözüm bulundu. Yaklaşık 1 kilometrelik sahil hattında 26 direkte 27 armatür kırmızı LED sistemle değiştirildi.
  Akdeniz Üniversitesi Öğretim Üyesi Prof. Dr. Hakan Sert, kırmızı ışığın yavrular tarafından algılanmadığını belirtiyor. Böylece yavrular doğrudan denize yönelebiliyor. Hayatta kalma şansları artıyor.
  Benzer uygulamalar dünya genelinde yaygınlaşıyor. Florida'da, Yunanistan'da, İtalya'da sahil aydınlatması deniz kaplumbağaları dikkate alınarak tasarlanıyor.
  
  Çanakkale'de yunuslar için duraklama
  Sualtı gürültü kirliliği deniz memelileri için ciddi tehdit. Yunuslar, balinalar ekolokasyon kullanarak iletişim kuruyor, avlanıyor, yön buluyor. Yoğun sualtı gürültüsü bu sistemleri bozuyor.
  1915 Çanakkale Köprüsü projesinde deniz canlıları koruması uygulandı. Çevresel ve Sosyal Etki Değerlendirmesi kapsamında köprü kule temellerindeki kazık çalışmalarının, Çanakkale Boğazı'nı kullanarak göç eden yunus türlerini olumsuz etkileyebileceği tespit edildi. Bunun üzerine kazık çalışmaları yunus geçişleri sebebiyle 5 kez durduruldu. Toplamda 2 saatten fazla yunusların geçişleri beklendi.
  Aynı projede Akdeniz'de koruma altındaki Pinna Nobilis adındaki midye türünün etkilenebileceği belirlendi. Çanakkale 18 Mart Üniversitesi ile yapılan çalışmada 1.000'in üzerinde Pinna Nobilis güvenli bölgelere taşındı.
  Dünya genelinde benzer önlemler alınıyor. Norveç'te balina göç rotalarında gemi hızı sınırlandırılıyor. Akdeniz'de bazı bölgelerde sezonsal olarak denizaltı inşaat çalışmaları yasaklanıyor.
  
  Kuş göçü ve bina tasarımı
  Cam binalar kuşlar için görünmez engel. Her yıl milyonlarca kuş binalara çarparak ölüyor.
  Bazı şehirler bu soruna çözüm üretiyor. Toronto'da yeni binaların cam yüzeylerinde kuş dostu desenler kullanılması zorunlu. New York'ta gece aydınlatması göç sezonlarında azaltılıyor.
  Almanya'da rüzgar türbinlerinin kuş göç rotalarından uzakta kurulması gerekiyor. Sensörler kuş sürülerini algılayınca türbinler duruyor.
  
  Bu önlemler yeterli mi?
  Ekosistem koruma önlemleri olumlu sonuçlar veriyor. Ancak yaygınlık henüz sınırlı.
  Banff'taki vahşi yaşam geçitleri başarılı, ancak Kanada'da binlerce kilometre yol var. Hollanda örnek oluştursa da birçok ülkede tek bir vahşi yaşam geçidi bile yok.
  Işık kirliliği önlemleri birkaç sahilde uygulanıyor, ancak Akdeniz'in binlerce kilometrelik sahil şeridi var.
  Maliyet engel oluşturuyor. Bir vahşi yaşam üst geçidi milyonlarca dolar. LED dönüşümü, sualtı gürültü azaltma, bina tasarımı değişiklikleri ek yatırım gerektiriyor.
  Ancak bu önlemlerin uzun vadeli faydaları var. Vahşi yaşam-araç çarpışmaları azalıyor, sigorta maliyetleri düşüyor, turizm geliri artıyor, ekosistem hizmetleri korunuyor.
  Asıl soru, altyapı projelerinin baştan itibaren ekosistemi dikkate alacak şekilde tasarlanıp tasarlanmadığı.
  Sonradan eklenen önlemler yerine, projelerin ekolojik etki değerlendirmesiyle başlaması kalıcı çözüm sunuyor.
  
  Kaynak:
  NOAA 2026,
  Rijkswaterstaat 2024,
  Parks Canada 2026,
  Yellowstone to Yukon Conservation Initiative 2026,
  Akdeniz Üniversitesi 2026,
  İletişim Başkanlığı (Türkiye)