İklim krizine en hazırlıklı şehir nasıl olur?

• Aşırı sıcaklar, seller ve su stresi şehirleri yeniden şekillendiriyor. Peki iklim krizine en hazırlıklı şehirler nasıl planlanıyor?

  İklim krizinin etkileri artık en çok şehirlerde hissediliyor. Rekor sıcaklıklar, ani seller, uzun süren kuraklıklar ve artan su stresi, kentlerin yalnızca büyümesini değil, nasıl planlandığını da yeniden sorgulatıyor.
  Birleşmiş Milletler Genel Kurulu’nda gerçekleştirilen Yeni Kentsel Gündem Ara Değerlendirme Toplantısı da tam olarak bu soruya odaklandı. Dünyanın dört bir yanından karar vericiler, şehirlerin iklim değişikliğine nasıl uyum sağlayabileceğini, afetlere karşı nasıl daha dirençli hâle gelebileceğini ve sürdürülebilir kentleşmenin nasıl hızlandırılacağını değerlendirdi.
  Bugün şehirler için temel soru artık “Nasıl daha fazla büyürüz?” değil. Asıl soru, “Değişen iklime nasıl uyum sağlarız?”
  
  Şehirler neden iklim krizinin merkezinde?
  Birleşmiş Milletler’e göre dünya nüfusunun büyük bölümü artık şehirlerde yaşıyor ve bu oran önümüzdeki yıllarda artmaya devam edecek. Aynı zamanda küresel ekonominin büyük kısmı da şehirlerde üretiliyor. Bu nedenle iklim krizinin yol açtığı her risk önce kent yaşamını etkiliyor.
  Aşırı sıcaklar sağlık sistemleri üzerinde baskı oluşturuyor. Yoğun yağışlar ulaşımı durdurabiliyor. Kuraklık su kaynaklarını zorlarken, enerji talebindeki artış elektrik altyapısını zorluyor.
  BM Genel Sekreteri António Guterres’in toplantıda söylediği gibi, “Her küresel sorun sonunda insanların yaşadığı mahallelere ulaşıyor.”
  Bu nedenle şehirler artık yalnızca iklim değişikliğinin mağduru değil, aynı zamanda çözümün de merkezinde yer alıyor.
  
  İklim krizine dirençli şehir ne demek?
  İklim dirençli şehir denildiğinde akla çoğu zaman daha fazla park veya daha çok ağaç geliyor. Oysa günümüzde bu kavram çok daha geniş bir anlam taşıyor.
  Dirençli bir şehir, iklim kaynaklı şoklar yaşandığında temel hizmetlerini sürdürebilen şehirdir.
  Başka bir ifadeyle;
  • Aşırı sıcaklarda sağlık sistemi çalışmaya devam eder.
  • Sel sırasında ulaşım tamamen durmaz.
  • Elektrik altyapısı artan talebi karşılayabilir.
  • Su kaynakları daha verimli yönetilir.
  • Afet sonrasında şehir kısa sürede normale dönebilir.
  Yani mesele yalnızca afetleri önlemek değil, afet yaşandığında şehrin hayatı sürdürebilmesidir.
  
  Yeşil alan tek başına yeterli değil
  Kentlerde yeşil alanların artırılması iklim uyumunun önemli parçalarından biri. Ağaçlar gölge sağlayarak şehirlerin aşırı ısınmasını azaltabiliyor, yağmur suyunun toprağa ulaşmasını kolaylaştırıyor ve hava kalitesini iyileştiriyor.
  Ancak uzmanlara göre geleceğin şehirleri yalnızca daha fazla park yaparak iklim krizine hazırlanamaz.
  Bugün birçok şehir, “yeşil ve mavi altyapı” yaklaşımını benimsiyor. Bu sistemde parklar, yağmur bahçeleri, geçirgen kaldırımlar, sulak alanlar ve doğal su yolları birlikte planlanıyor. Amaç, hem aşırı sıcakların etkisini azaltmak hem de ani yağışların oluşturduğu sel riskini düşürmek.
  Doğa temelli çözümler artık estetik bir tercih değil, şehir altyapısının önemli bir parçası olarak görülüyor.
  
  Altyapı geleceğin iklimine göre tasarlanıyor
  Uzun yıllar boyunca şehirler geçmişte yaşanan hava olaylarına göre planlandı. Ancak iklim değişikliği bu yaklaşımı değiştirdi.
  Artık şehirlerin gelecekte karşılaşacağı sıcaklıklar, yağış rejimi ve su stresi de planlamanın parçası hâline geliyor.
  Örneğin elektrik şebekeleri sıcak hava dalgalarında artan enerji talebini karşılayabilecek kapasitede tasarlanıyor. Yağmur suyu altyapıları kısa sürede düşen yoğun yağışlara göre yenileniyor. Su şebekelerinde ise kayıp ve kaçakların azaltılması, kuraklık riskine karşı öncelikli yatırımlar arasında yer alıyor.
  Birleşmiş Milletler’in ara değerlendirme toplantısında da iklim uyumunun yalnızca çevre politikası olmadığı vurgulandı. Sağlık, ulaşım, enerji, su yönetimi ve afet hazırlığı artık aynı planın parçaları olarak değerlendiriliyor.
  
  Şirketler için de kritik bir konu
  Şehirlerin iklim direnci artık yalnızca belediyeleri ilgilendirmiyor.
  Şirketler de faaliyet gösterdikleri kentlerin iklim risklerini daha yakından izliyor. Çünkü bir fabrikanın üretimini sürdürebilmesi, çalışanların işe ulaşabilmesi veya tedarik zincirlerinin kesintiye uğramaması doğrudan şehir altyapısına bağlı.
  Bu nedenle çevresel, sosyal ve yönetişim (ESG) stratejileri hazırlanırken şehir ölçeğindeki iklim riskleri de giderek daha fazla dikkate alınıyor.
  Bir şirket kendi operasyonlarında emisyonlarını azaltabilir. Ancak faaliyet gösterdiği şehir aşırı sıcaklar, seller veya altyapı sorunları karşısında kırılgansa, bu durum ekonomik faaliyetleri de doğrudan etkileyebilir.
  
  Geleceğin şehirlerini ne bekliyor?
  İklim krizine hazırlıklı şehirler oluşturmak yalnızca yeni teknolojiler kullanmak anlamına gelmiyor. Asıl ihtiyaç, şehirleri bir bütün olarak planlayabilmek.
  Yeşil alanlar, ulaşım sistemleri, enerji altyapısı, su yönetimi, afet hazırlığı ve dijital teknolojiler birbirinden bağımsız değil. Bunların birlikte çalışması, şehirlerin iklim değişikliğine karşı daha dirençli olmasını sağlıyor.
  Birleşmiş Milletler’in ara değerlendirme toplantısının en önemli mesajı da bu oldu. Geleceğin başarılı şehirleri, yalnızca büyüyen şehirler değil; değişen iklime uyum sağlayabilen, riskleri önceden öngören ve kriz anlarında yaşamı sürdürebilen şehirler olacak.
  
  İklim krizi artık geleceğin değil, bugünün şehirlerini şekillendiriyor. Bu nedenle şehir planlaması da yalnızca nüfus artışına veya ekonomik büyümeye göre yapılamıyor.
  İklim krizine en hazırlıklı şehir; daha fazla beton yerine doğayla birlikte çalışan, yalnızca afetlere müdahale etmeyen, aynı zamanda riskleri önceden azaltan ve tüm altyapısını değişen iklim koşullarına göre planlayan şehir olacak.
  Kentlerin geleceği, artık ne kadar büyüdüklerinden çok, değişen dünyaya ne kadar uyum sağlayabildikleriyle ölçülecek.
  
  Kaynaklar
  • Birleşmiş Milletler Genel Kurulu, High-level Meeting on the Midterm Review of the New Urban Agenda (2026)
  • UN-Habitat, New Urban Agenda
  • António Guterres, Remarks at the High-level Meeting on the Midterm Review of the New Urban Agenda (16 Temmuz 2026)
  • IPCC, Climate Change 2023: Synthesis Report