Okyanuslarda petrol kirliliğinin görünmeyen yüzü

• Uydu analizi, petrol kirliliğinin yılda yaklaşık 1,58 milyon kilometrekarelik okyanus yüzeyini etkileyebileceğini gösteriyor.

  Okyanuslardaki petrol kirliliği denildiğinde akla genellikle büyük tanker kazaları veya Deepwater Horizon gibi çevre felaketleri geliyor. Ancak yeni bir uydu analizi, denizlerdeki petrol kirliliğinin önemli bölümünün daha küçük ve sürekli kaynaklardan oluşabileceğini gösteriyor.
  Çevresel izleme kuruluşu SkyTruth’un 2026 tarihli Global Estimate of Marine Oil Pollution analizine göre, gemiler ve açık deniz petrol ve gaz faaliyetleriyle bağlantılı petrol tabakalarının dünya genelinde yılda yaklaşık 1,58 milyon kilometrekarelik okyanus yüzeyini etkileyebileceği tahmin ediliyor.
  
  Petrol kirliliğinin büyük bölümü kıyılara yakın
  Analizin dikkat çekici bulgularından biri, tespit edilen petrol kirliliğinin büyük bölümünün açık okyanustan çok ülkelerin ulusal yetki alanlarındaki sularda yoğunlaşması.
  SkyTruth’un tahminine göre petrol kirliliğinin yüzde 90’dan fazlası bu alanlarda görülüyor. Akdeniz, Karadeniz, Kızıldeniz, Basra Körfezi, Batı Afrika açıkları ve Endonezya çevresi yoğunluğun öne çıktığı bölgeler arasında bulunuyor.
  Bu durum, petrol kirliliğinin kıyı ekosistemleri ve deniz koruma alanları açısından da önemli bir baskı oluşturabileceğine işaret ediyor.
  
  Gemiler başlıca kaynaklardan biri
  Analizde kaynağı ilişkilendirilebilen petrol kirliliğinin yaklaşık yüzde 81’i gemilerle, yüzde 18’i ise açık deniz petrol ve gaz altyapısıyla bağlantılı görünüyor.
  Bu tablo, denizlerdeki petrol kirliliğinin yalnızca büyük kazalardan kaynaklanmadığını gösteriyor. Daha küçük ölçekli ancak tekrarlanan sızıntılar ve operasyonel faaliyetler de zaman içinde geniş alanları etkileyebiliyor.
  Büyük petrol kazaları kamuoyunda daha fazla görünürlük kazanırken, düzenli olarak gerçekleşen küçük ölçekli kirlilik olaylarının toplam etkisi daha az fark edilebiliyor.
  
  Uydu ve yapay zekâ denizlerdeki kirliliği izliyor
  SkyTruth, analizinde Sentinel-1 radar uydularından elde edilen görüntüler ile makine öğrenmesi teknolojilerinden yararlanıyor. Cerulean adlı sistem, deniz yüzeyindeki potansiyel petrol tabakalarını belirleyerek bunları gemiler ve açık deniz altyapıları gibi olası kaynaklarla eşleştirmeye çalışıyor.
  Bu teknoloji, geniş deniz alanlarının daha düzenli izlenmesini ve daha önce fark edilmesi zor olan kirlilik kaynaklarının belirlenmesini mümkün hale getiriyor.
  Ancak çalışmadaki 1,58 milyon kilometrekarelik değer doğrudan ölçülmüş küresel bir toplam değil, uydu gözlemlerine dayanan bir model tahmini. SkyTruth ayrıca radar görüntülerinin tek başına bir oluşumun kesin olarak petrol olduğunu kanıtlamadığını ve özellikle açık okyanuslarda uydu verilerinin daha sınırlı olduğunu belirtiyor.
  
  Deniz kirliliğinin görünmeyen kısmı ortaya çıkıyor
  Yeni analiz, okyanuslardaki petrol kirliliğinin yalnızca büyük çevre felaketleri üzerinden değerlendirilmesinin yeterli olmadığını gösteriyor.
  Gemilerden ve açık deniz petrol ve gaz faaliyetlerinden kaynaklanan daha küçük ancak tekrarlanan kirlilik olayları da deniz ekosistemleri üzerinde uzun vadeli baskı oluşturabiliyor.
  Uydu teknolojileri ve yapay zekâ destekli izleme sistemlerinin gelişmesi ise bu görünmeyen kirliliği daha yakından takip etme olanağı sağlıyor. Kirliliğin nerede ve hangi kaynaklarla bağlantılı olduğunun daha iyi belirlenmesi, denizlerin korunmasına yönelik denetim ve önleme politikalarının geliştirilmesine katkı sağlayabilir.
  
  Kaynak:
  SkyTruth, Global Estimate of Marine Oil Pollution, 2026