Plastik kirliliği su ekosistemlerinde dengeyi nasıl bozuyor?

• Plastik kirliliği, alg patlamalarını tetikleyerek su ekosistemlerinde dengeyi bozuyor. Yeni bir çalışma mikroplastiklerin bu süreçteki rolünü ortaya koyuyor.

  Plastik kirliliği genellikle atık yönetimi ve görüntü kirliliği üzerinden tartışılıyor. Oysa son bilimsel bulgular, özellikle mikroplastiklerin su ekosistemlerinde çok daha derin ve dolaylı etkiler yarattığını gösteriyor. Yeni bir araştırma, fosil yakıt temelli plastiklerin alg patlamalarını tetikleyerek su kalitesini tehlikeye attığını ortaya koyuyor.
  
  Alg patlamalarının görünmeyen tetikleyicisi
  Zararlı alg patlamaları, dünya genelinde göllerin, nehirlerin ve kıyı ekosistemlerinin karşı karşıya olduğu önemli çevre sorunları arasında yer alıyor. Bu patlamalar, toksin üretimi nedeniyle yüzme alanlarının kapatılmasına, içme suyu kaynaklarının risk altına girmesine ve çok sayıda su canlısının ölümüne yol açabiliyor. Uzun süredir bu sorunun temel nedeni olarak tarımsal akışlar ve atık sularla taşınan besin maddeleri gösteriliyor. Ancak yeni bir çalışma, plastik kirliliğinin de bu süreci hızlandıran önemli bir faktör olabileceğine işaret ediyor.
  
  Mikroplastikler ekolojik dengeyi nasıl etkiliyor?
  Araştırmaya göre fosil yakıt temelli mikroplastikler, alglerle beslenen zooplankton gibi küçük su canlıları üzerinde olumsuz etki yaratıyor. Bu canlıların azalması, algleri doğal yollardan kontrol eden mekanizmanın zayıflamasına neden oluyor. Sonuçta algler hızla çoğalıyor ve suyun oksijen dengesini bozarak ekosistem genelinde zincirleme etkilere yol açıyor. Çalışmada, biyobozunur (Bitki ve hayvan kaynaklı atıklar) plastiklerin ise benzer ölçekte bir etki yaratmadığı gözlemlendi. Bu tür plastiklerin, zooplankton (su ekosistemlerinde yaşayan, mikroskobik hayvansal organizmalar) popülasyonları üzerindeki baskısının çok daha sınırlı olduğu belirtiliyor.
  
  Deneyler ne gösteriyor?
  Araştırmacılar, farklı plastik türlerini karşılaştırmak için deneysel su havuzları kullandı. Fosil yakıt temelli plastik bulunan ortamlarda zooplankton sayısı kısa sürede belirgin şekilde azalırken, alg yoğunluğu hızla arttı. Biyobozunur plastik kullanılan havuzlarda ise ekosistemin dengesi büyük ölçüde korundu. Bu bulgular, mikroplastiklerin yalnızca kimyasal bir kirlilik unsuru olmadığını aynı zamanda besin zinciri üzerinden ekosistem işleyişini değiştirebildiğini ortaya koyuyor.
  
  Çevre politikaları için ne anlama geliyor?
  Araştırma, plastik kirliliğiyle mücadelenin yalnızca atık miktarını azaltmakla sınırlı kalmaması gerektiğini gösteriyor. Plastik türleri arasındaki farklar, çevresel etkiler açısından kritik önem taşıyor. Uzmanlar, biyobozunur ve çevreyle daha uyumlu malzemelere geçişin, su ekosistemleri üzerindeki baskıyı azaltabileceğini vurguluyor. Ancak araştırmacılar, tüm biyobozunur plastiklerin tamamen zararsız olduğu yönünde genelleme yapılmaması gerektiğinin de altını çiziyor. Her yeni malzemenin, doğaya karıştığında nasıl davrandığının bilimsel olarak test edilmesi gerekiyor.
  
  Bilimsel bir uyarı niteliğinde
  Bu çalışma, plastik kirliliğinin iklim, biyoçeşitlilik ve su güvenliğiyle ne kadar iç içe olduğunu bir kez daha hatırlatıyor. Alg patlamalarının ardındaki nedenleri daha iyi anlamak hem çevre politikalarının hem de tüketim tercihlerinin bilimsel temelde şekillenmesi açısından önemli bir adım sunuyor.
  
  Kaynak:
  Bu yazı, Phys.org’da yayımlanan ve University of California San Diego araştırmacıları tarafından yürütülen, Communications Sustainability dergisinde 2026 yılında yayımlanan bilimsel çalışmadan yararlanılarak hazırlanmıştır.