Okyanuslarda yeni keşfedilen metan döngüsü iklimi nasıl etkileyebilir?

• Yeni bir araştırma, fosfat kıtlığı yaşayan bakterilerin metan ürettiğini ve bunun iklimle bağlantılı olabileceğini gösteriyor.

  Okyanuslar, iklim sisteminin en önemli parçalarından biri. Atmosferdeki fazla ısının büyük bölümünü emiyor, karbon döngüsünü düzenliyor ve milyarlarca canlıya yaşam alanı sağlıyor. Ancak bilim insanları şimdi okyanusların iklim üzerindeki etkilerine dair yeni bir mekanizmayı daha anlamaya başladı.
  Nisan 2026’da yayımlanan bir araştırma, uzun yıllardır çözülemeyen bir bilimsel soruya yeni bir açıklama getirdi: Okyanusların oksijen bakımından zengin yüzey sularında metan nasıl oluşuyor?
  Araştırma, fosfat kıtlığı yaşayan bazı deniz bakterilerinin beklenmedik bir şekilde metan üretebildiğini ortaya koyuyor. Üstelik bu süreç, iklim değişikliğinin etkileriyle bağlantılı olabilir.
  
  Okyanuslardaki metan paradoksu
  Metan güçlü bir sera gazı. Bilinen metan üretiminin büyük bölümü bataklıklar, göl tabanları ve çamurlar gibi oksijenin çok az olduğu ortamlarda gerçekleşiyor.
  Bu nedenle bilim insanları uzun yıllardır okyanus yüzeylerinde ölçülen metan miktarını açıklamakta zorlanıyordu. Çünkü yüzey suları genellikle yüksek miktarda oksijen içeriyor.
  Bu durum literatürde “Marine Methane Paradox” yani “Denizel Metan Paradoksu” olarak biliniyor.
  Rochester Üniversitesi’nden araştırmacılar tarafından yürütülen yeni çalışma, bu paradoksun önemli bir bölümünü açıklayabilecek bulgular ortaya koydu.
  
  Fosfat kıtlığı metan üretimini tetikleyebilir
  Araştırmaya göre bazı bakteriler, fosfatın sınırlı olduğu koşullarda alternatif fosfor kaynaklarına yöneliyor.
  Bu süreçte bakteriler, methylphosphonate (MPn) adı verilen organik bir bileşiği parçalamaya başlıyor. C-P lyase adı verilen enzim sayesinde gerçekleşen bu parçalanma sonucunda bakteriler ihtiyaç duydukları fosforu elde ederken yan ürün olarak metan açığa çıkıyor.
  Araştırmacılar, bu mekanizmanın yalnızca laboratuvar ortamında değil, açık okyanuslarda da yaygın olarak gerçekleştiğini gösteren küresel veri analizleri gerçekleştirdi.
  Çalışmanın sonuçları, fosfat kıtlığının okyanus yüzeylerindeki metan üretimini kontrol eden temel faktörlerden biri olabileceğine işaret ediyor.
  
  İklim değişikliğiyle bağlantısı ne?
  Araştırmanın dikkat çekici yönlerinden biri, bu sürecin iklim değişikliğiyle potansiyel bağlantısı.
  Okyanuslar ısındıkça yüzey suları ile derin sular arasındaki karışım azalıyor. Bilim insanları bu durumu “okyanus tabakalaşması” olarak tanımlıyor.
  Normal koşullarda derin sulardan yüzeye taşınan besin maddeleri, özellikle fosfat, yüzey ekosistemlerini destekliyor. Ancak tabakalaşma arttığında bu besin taşınımı zayıflıyor.
  Sonuç olarak yüzey sularında fosfat eksikliği daha yaygın hale gelebiliyor.
  Araştırmacılar, fosfat kıtlığının artmasının metan üreten bakteriler için daha uygun koşullar oluşturabileceğini belirtiyor. Bu durumun bazı bölgelerde pozitif geri besleme mekanizmalarına katkı sağlayabileceği değerlendiriliyor.
  Ancak bu ilişkinin küresel ölçekte ne kadar güçlü olduğu henüz tam olarak bilinmiyor ve daha fazla araştırmaya ihtiyaç duyuluyor.
  
  Neden önemli?
  Metan, atmosferde karbondioksite göre çok daha kısa süre kalmasına rağmen güçlü bir sera gazı olarak kabul ediliyor. Hükümetlerarası İklim Değişikliği Paneli’ne (IPCC) göre metan, 100 yıllık zaman diliminde karbondioksitten yaklaşık 28 kat daha güçlü bir ısınma etkisine sahip.
  Bu nedenle metanın doğal kaynaklarını anlamak, gelecekteki iklim değişikliği projeksiyonları açısından büyük önem taşıyor.
  Araştırmacılar, fosfat kıtlığına bağlı bu mekanizmanın mevcut iklim modellerinde yeterince temsil edilmediğini belirtiyor. Bu nedenle okyanusların gelecekteki metan üretim potansiyelini daha doğru hesaplayabilmek için yeni çalışmalar yapılması gerekiyor.
  
  Okyanusların rolü yeniden değerlendiriliyor
  Uzun yıllar boyunca okyanuslar iklim değişikliğinin etkilerini yavaşlatan doğal bir tampon olarak görüldü. Bu değerlendirme hâlâ büyük ölçüde geçerliliğini koruyor.
  Ancak yeni araştırmalar, okyanusların yalnızca karbon ve ısı depolayan sistemler olmadığını, aynı zamanda iklim üzerinde etkili olabilecek karmaşık biyolojik süreçler barındırdığını da gösteriyor.
  Fosfat kıtlığı ile metan üretimi arasındaki ilişki, bu süreçlerden biri olabilir.
  Bilim insanları için bu keşif, onlarca yıldır açıklanamayan bir paradoksun çözümüne yaklaşılması anlamına geliyor. Aynı zamanda okyanusların iklim sistemi içindeki rolünü daha iyi anlamak için yeni soruların da kapısını aralıyor.
  
  Kaynak:
  Wang, S., Xu, H. & Weber, T.S. Phosphate scarcity governs methane production in the global open ocean. Proceedings of the National Academy of Sciences (PNAS), 2026.