Yangınlar hava kalitesindeki kazanımları tehdit ediyor

• WMO’nun yeni raporu, artan sıcaklıklar ve orman yangını dumanının hava kalitesinde elde edilen kazanımları nasıl tehdit ettiğini ortaya koyuyor.

  Avrupa ve Kuzey Amerika’da sanayi, ulaşım ve yakıt kaynaklı hava kirliliğini azaltmak için onlarca yıldır çeşitli politikalar uygulanıyor. Bu önlemler birçok bölgede ince partikül madde kirliliğinin azalmasına katkı sağladı.
  Ancak yeni bir risk büyüyor: orman yangını dumanı.
  Dünya Meteoroloji Örgütü’nün (WMO) 7 Eylül 2026’da yayımladığı Air Quality and Climate Bulletin No. 6, iklim değişikliği ile hava kirliliği arasındaki ilişkinin giderek daha belirgin hale geldiğini gösteriyor.
  Rapora göre sıcak hava dalgaları ve yangınların yol açtığı kirlilik, hava kalitesini iyileştirmek için elde edilen kazanımları tehdit ediyor. WMO, iklim politikaları ile hava kalitesi politikalarının artık birbirinden ayrı ele alınamayacağını vurguluyor.
  
  Aşırı yangın ve duman olayları üç katına çıktı
  Raporun en çarpıcı bulgularından biri yangın dumanındaki uzun dönemli değişim.
  WMO’nun aktardığı araştırmaya göre dünya genelindeki aşırı yangın ve duman olaylarının sıklığı 1990’lardan bu yana yaklaşık üç katına çıktı.
  Aynı çalışma, bu olayların 2010-2018 döneminde dünya genelinde yılda yaklaşık 100 bin ek ölümle ilişkili olduğunu tahmin ediyor.
  Bu tablo gelecekte daha da önemli hale gelebilir. İklim değişikliği sıcak hava dalgalarının ve yangına elverişli hava koşullarının şiddetini artırdıkça, Dünya Sağlık Örgütü’nün hava kalitesi hedeflerine ulaşmak da zorlaşabilir.
  
  Yangın dumanının görünmeyen kısmı: PM2.5
  Yangın dumanındaki önemli sağlık risklerinden biri PM2.5 olarak adlandırılan ince partikül maddeler.
  Çapı 2,5 mikrometreden küçük olan bu parçacıklar solunum sisteminin derinlerine ulaşabiliyor. PM2.5 maruziyeti solunum ve kalp-damar hastalıkları başta olmak üzere çeşitli sağlık sorunlarıyla ilişkilendiriliyor.
  Ancak yangın dumanının etkisini yalnızca toplam PM2.5 miktarı üzerinden değerlendirmek yeterli olmayabilir.
  WMO’nun aktardığı bilimsel çalışma, geleneksel risk modellerinin yangınlarla ilişkili ölüm yükünü yüzde 93’e varan oranda düşük tahmin edebileceğine işaret ediyor. Bunun nedenlerinden biri, yangın kaynaklı partiküllerin bileşimi ve toksisitesinin diğer PM2.5 kaynaklarından farklı olabilmesi.
  Bu bulgu, gelecekte hava kalitesini değerlendirirken yalnızca havadaki partikül miktarına değil, partiküllerin kaynağına da daha fazla dikkat edilmesi gerektiğini gösteriyor.
  
  Duman binlerce kilometre yol alabiliyor
  Orman yangınlarının hava kalitesi üzerindeki etkisi yangının çıktığı bölgeyle sınırlı kalmıyor.
  Yangın dumanı atmosferik hareketlerle binlerce kilometre taşınabiliyor, sınırları ve hatta okyanusları aşabiliyor. WMO bu nedenle yangın dumanının izlenmesini giderek daha önemli bir bilimsel ve halk sağlığı meselesi olarak değerlendiriyor.
  2025 verilerinde Kuzey Kanada, Rusya’nın bazı bölgeleri ve kuzeybatı İspanya gibi alanlarda büyük yangınların hava kalitesi üzerindeki etkileri öne çıktı.
  Bu durum hava kirliliğinin yalnızca yerel emisyon politikalarıyla yönetilemeyeceğini de gösteriyor. Bir şehir kendi trafik ve sanayi emisyonlarını azaltırken yüzlerce, hatta binlerce kilometre uzaktaki bir yangının dumanından etkilenebiliyor.
  
  Sıcaklık arttıkça ozon riski de büyüyor
  WMO’nun dikkat çektiği diğer kirletici yer seviyesindeki ozon.
  Atmosferin üst katmanlarındaki ozon tabakası Dünya’yı zararlı ultraviyole ışınlardan koruyor. Ancak yeryüzüne yakın seviyelerde oluşan ozon insan sağlığına ve bitkilere zarar veren bir hava kirleticisi.
  Yüksek sıcaklıklar, güçlü güneş ışığı ve durağan atmosfer koşulları ozon oluşumunu hızlandırabiliyor. Bu nedenle sıcak hava dalgaları yalnızca doğrudan sıcaklık riski yaratmıyor, hava kalitesini de kötüleştirebiliyor.
  WMO, artan ozon maruziyetinin gelecekte on binlerce ek erken ölümle ilişkilendirilebileceğine dikkat çekiyor.
  
  Hava kirliliği ve iklim neden birlikte ele alınmalı?
  Yeni raporun asıl mesajı tek tek kirleticilerden daha geniş.
  Hava kalitesi ve iklim değişikliği aynı atmosferik sistemin parçaları.
  Fosil yakıt kullanımının azaltılması hem sera gazı emisyonlarını hem de birçok hava kirleticisini düşürebiliyor. Buna karşılık daha sıcak ve kurak koşulların yangın riskini artırması, yangın dumanı kaynaklı hava kirliliğini büyütebiliyor.
  Bu nedenle yalnızca trafik veya sanayi emisyonlarını azaltmak yeterli olmayabilir. WMO, iklim ve hava kalitesi politikalarının birbirini tamamlayacak biçimde tasarlanması gerektiğini vurguluyor.
  
  Temiz hava için yeni bir denklem
  Yeni WMO raporu hava kirliliğiyle mücadelede değişen bir tablo ortaya koyuyor.
  Bir yanda araçlar, sanayi ve enerji üretiminden kaynaklanan emisyonları azaltmaya yönelik uzun yıllara yayılan çalışmalar var. Diğer yanda ise iklim değişikliğiyle birlikte büyüyen sıcak hava dalgaları, yangınlar ve bunların oluşturduğu duman.
  Bu durum geçmişte elde edilen hava kalitesi kazanımlarının değersiz olduğu anlamına gelmiyor. Tam tersine, bu kazanımları korumak için iklim değişikliğiyle mücadeleyi hava kalitesi politikalarının ayrılmaz bir parçası haline getiriyor.
  WMO’nun ortaya koyduğu tablo basit bir bağlantıyı hatırlatıyor: Atmosfer iklim ve hava kalitesini birbirinden ayırmıyor. Politikaların da ayırmaması gerekiyor.
  
  Kaynak: World Meteorological Organization, Air Quality and Climate Bulletin No. 6, 7 Eylül 2026.
  ⁠WMO Air Quality and Climate Bulletin No. 6