İklim değişikliği Avrupa’daki mega yangınları nasıl büyütüyor?

• Yeni araştırmalar, iklim değişikliğinin Avrupa’da yangına elverişli hava koşullarını bazı bölgelerde 20 kata kadar artırdığını ortaya koyuyor.

  Her yaz Avrupa’nın farklı bölgelerinden gelen orman yangını görüntüleri artık sıradanlaşmaya başladı. Ancak bilim insanlarına göre bu yangınlar yalnızca daha sık yaşanmıyor; aynı zamanda daha büyük alanlara yayılıyor, daha zor kontrol altına alınıyor ve farklı ülkelerde eş zamanlı olarak görülüyor.
  World Weather Attribution (WWA) tarafından yayımlanan yeni analiz, insan kaynaklı iklim değişikliğinin Avrupa’da yangına elverişli hava koşullarını önemli ölçüde artırdığını ortaya koyuyor. Çalışmaya göre, bu koşullar Fransa’nın güneybatısında en az iki kat, İspanya’nın orta kesiminde ise en az 20 kat daha olası hale geldi.
  
  Araştırma neyi inceledi?
  WWA araştırması, iklim modelleri yerine geçmiş yıllara ait meteorolojik gözlemleri analiz etti. Araştırmacılar, sıcaklık, kuraklık ve rüzgârın birlikte oluşturduğu yangın riskini ölçmek için Günlük Şiddet Derecesi (Daily Severity Rating - DSR) göstergesini kullandı.
  Bu gösterge, yalnızca yangının çıkma ihtimalini değil, başladıktan sonra ne kadar zor kontrol altına alınacağını da ortaya koyuyor.
  Araştırma kapsamında Fransa’nın güneybatısı ile İspanya’nın orta kesiminde yangınların yaşandığı dönemde DSR’nin en yüksek olduğu yedi günlük süreç incelendi.
  
  Sonuçlar neden dikkat çekiyor?
  Araştırma, insan kaynaklı iklim değişikliğinin yangına uygun hava koşullarını;
  • Fransa’nın güneybatısında en az iki kat,
  • İspanya’nın orta kesiminde ise en az 20 kat
  daha olası hale getirdiğini gösteriyor.
  Bilim insanları bu hesaplamaların ihtiyatlı tahminler olduğunun da altını çiziyor.
  Sorun sadece yangınların büyümesi değil
  Araştırmanın dikkat çektiği önemli noktalardan biri de yangınların aynı anda farklı ülkelerde yaşanmaya başlaması.
  Eskiden farklı zamanlarda görülen büyük yangınlar artık aynı haftalarda Fransa, İspanya, Yunanistan ve Türkiye gibi ülkelerde ortaya çıkabiliyor.
  Bu durum yalnızca yangınların sayısını artırmıyor. Aynı zamanda ülkelerin birbirlerine yangın söndürme uçağı, ekipman ve personel desteği vermesini de zorlaştırıyor.
  Helmholtz Çevre Araştırmaları Merkezi’nden iklim bilimci Andreia Ribeiro, eş zamanlı büyük yangınların uluslararası dayanışmayı da zorladığını belirtiyor.
  
  Avrupa’da yangın sezonu uzuyor
  Haberde yer verilen bir başka bilimsel çalışma ise Scientific Reports dergisinde yayımlandı.
  1981-2025 yılları arasındaki hava verileri ve ulusal yangın kayıtlarını inceleyen araştırmacılar, Fransa ve İspanya’nın bazı bölgelerinde yangını teşvik eden hava koşullarının şiddetinin son on yılda, 1981-2010 dönemine göre yüzde 50’ye kadar arttığını ortaya koydu.
  Daha da dikkat çekici olan ise yangın riski yüksek günlerin sayısındaki değişim.
  1981-2010 arasında yaz mevsiminde 10 günden az süren yüksek riskli dönemler, son on yılda bazı bölgelerde yaklaşık 25 güne ulaştı.
  Bu bulgu, yalnızca yangınların değil, yangın sezonunun da uzadığını gösteriyor.
  
  İklim değişikliği neden yangın riskini artırıyor?
  Bilim insanlarına göre bunun temel nedeni birbirini besleyen üç etken.
  Yağışlı geçen bir kış mevsimi bitki örtüsünü artırıyor. Ardından gelen uzun kurak dönem ve sıcak hava dalgaları bu bitki örtüsünü adeta kuru yakıta dönüştürüyor.
  Yüksek sıcaklıklar ve düşük nem koşullarında ise küçük bir kıvılcım bile kısa sürede büyük bir orman yangınına dönüşebiliyor.
  Araştırmacılar, bu zincirin insan kaynaklı küresel ısınma nedeniyle her yıl daha sık oluştuğunu vurguluyor.
  
  Avrupa için risk büyüyor
  Avrupa Komisyonu’nun değerlendirmesine göre, küresel sıcaklık artışının 3 dereceye ulaşması halinde yalnızca Avrupa Birliği’nde yüksek veya aşırı yangın riski altında yaşayacak kişi sayısı 15 milyon artacak.
  Dünya ise sanayi öncesi döneme göre şimdiden yaklaşık 1,3 ila 1,5 derece daha sıcak.
  Bu nedenle bilim insanları, orman yangınlarının artık yalnızca doğal afet olarak değerlendirilmemesi gerektiğini belirtiyor. Yangınlarla mücadelede erken uyarı sistemleri, iklim uyum politikaları ve fosil yakıt kullanımının azaltılması birlikte ele alınmadıkça riskin büyümeye devam edeceği ifade ediliyor.
  
  Kâğıttan gerçeğe
  Avrupa’da yaşanan son mega yangınlar, iklim değişikliğinin gelecekte yaşanabilecek bir risk değil, bugünün gerçeği olduğunu bir kez daha ortaya koyuyor.
  Yeni araştırmalar, sıcaklık artışının yalnızca yangınların şiddetini değil, aynı anda birden fazla ülkede yaşanma olasılığını da artırdığını gösteriyor. Bu da yangınlarla mücadeleyi ulusal sınırların ötesine taşıyan ortak bir iklim ve afet yönetimi anlayışını zorunlu hale getiriyor.